کارآفرین محوری در دانشگاه فنی و حرفه ای ؛ چالش ها و راهبردها

کارآفرین محوری در دانشگاه فنی و حرفه ای ؛

چالشxadها و راهبردها

علیxadرضا ولی پور

عضو هیئت علمی آموزشکده فنی شهید بهشتی ارومیه، دکترای شیمی پلیمر

valipouralirezaster@gmail.com

چکیده

در شرائط امروز دنیا دانشگاههای کارآفرین بخاطر توانایی خلق فناوری جزء دانشگاهxadهای نسل برتر محسوب میxadشود و در این میان هویت سازمانی و سرآمدی دانشگاه فنی و حرفهxadای منوط به اعتلاء جایگاه آن در عرصه تولید و ارتباط مستمر با صنعت و حرکت در مسیر کاربردیxad سازی آموزشxadها، فراهم آوردن بسترهای منجر به کارآفرینی و میزان اثربخشی آموزهxad های آن در تحقق اقتصاد دانش بنیان میxadباشد. نظر به نقش محوری زیرمجموعه مدیریت آموزشی دانشگاه در این مهم، تدوین موارد لازم که بتواند نیازهای محتوائی مخاطبین را برآورد کند، ضرورتی است راهبردی. جهت اتخاذ راهکارهای عملی قابل اجرا، در این مقاله چالشxadهای آموزشی عمده مراکز تابعه دانشگاه بررسی گردیده و حیطهxad های عملیاتی، راهبردها و موانع دستیابی تمام افراد مرتبط با فعالیتxadهای آموزشی در قالب طرح الگوی سازمانی در سه دسته: عوامل اداری و اجرائی، مدرسین و دانشجویان، تفکیک و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. پرواضح است در جهت xadدهی به فعالیتxadهای آموزشی در مسیر کارآفرینی، گروهxadهای آموزشی و مدرسین توان اثربخشی بالائی دارند و به همین علت، چارچوب فعالیتxadها و فرایندهائی که در شرائط کنونی دانشگاه توسط این دسته میxadتواند به منصه ظهور برسد با ظرافت بیشتر بحث شده و موارد قابل اجراء توسط مدیرگروهxad های آموزشی و اساتید راهنما با دقت احصاء گردیده است.

1. 1. مقدمه

امروزه جهانی شدن در ابعاد مختلف روند فزاینده xadای گرفته و با ابزار فنxadآورانهxadاش شیوه xadهای جدیدی از راهبردهای تولید قدرت و ثروت ابداع میxadکند. در چنین شرائطی ضرورت اقتضاء میxadکند مجریان مراکز آموزشی دانشگاه فنی با تدارک بستر پویائی و حرکت، ظرفیت لازم جهت دستیابی به راهبردهائی جهت هدایت سازنده افراد بوجود آورند. یکی از دلایل توسعه نیافتگی کشور، فقدان ارتباط دانشگاه با صنعت است و نظر به خلاء راهبردهای توسعه صنعتی کشور و ریشهxad دار بودن چنین مشکلات و عدم توفیق دفاتر ارتباط صنعت و دانشگاه[لاریجانی، 1393]؛ امروزه راهبردهای کلانی چون" حرکت در مسیر صنعتxad یار شدن دانشگاه و مشتریxad گرا کردن علم" در ساختار برنامه ریزیxadهای کشوری راه یافته است[سایت خانه ملت، 1393]. در چنین شرائطی است که هویت سازمانی دانشگاه فنیxad وحرفه xadای با تدارک زمینهxad های لازم جهت کاربینی، کارآموزی، کارورزی و کارآفرینی، تربیت تکنسین کاردان و کارآمد [دکتر شفیعی، سایت دانشگاه 1393] شناخته میxadشود.

نظر به پتانسیلxadهای نهفته دانشگاه از لحاظ ظرفیت عظیمِ جذبِ استعدادهای مهارتیِ تحصیلی و تدریسی کشور، شایستهxad است اهتمام مکفی در بسیج امکانات و منابع مالی و انسانی بالفعل و بالقوه دانشگاه با بکارگیری توان لازم برای تدارک زیرساخت لازم، آمادهxad سازی بستر مستعد، فراهم نمودن جَوّ و مسیر مساعد برای گذر از شرائط کنونی به سمت هدف و ماموریتxad اصلی دانشگاه مصروف داشت. نظر به اینکه نویسنده تجربه زيسته[1] در انواع محیطxadهای آموزشی و پژوهشی، فنی و حرفه xadایِ آکادمیک داشته، اين نگارش از منظر دروني[2] نگاه به مسائل نظام برنامهxad ریزی آموزشی دانشگاه دارد .

1. 2. طرح مسئله

- کارآفرینی در دانشگاهxadهای نسل جدید چه جایگاهی دارد و مولفهxadهای آن در دانشگاه فنی و حرفه ای با چه سازوکارهائی اثربخش میxadشود؟

- جهت شفاف شدن حدود وظائف و چارچوب فعالیت کلی افراد حاضر در آموزشکده، ارائه کدام مدل از الگوی سازمانی مناسبتر است ؟

- مطابق الگوی ارائه شده، رسالت سازمانی هر فرد فعال در آموزشکده در نیل به اهداف دانشگاه چیست؟

- اثربخشی آموزشی چیست و آموزشxadهای ارائه شده در دانشگاه چگونه میxadتواند در جهت کارآفرینی موثر واقع شود؟xad

- جایگاه مدیریت آموزشی و مدیرگروه xadهای آموزشی در تحقق رسالت دانشگاه کدامست؟

- سازوکارهای مدیریتی لازم جهت موفقیت در مراحل اجرائی چگونه فراهم میxadشود؟

1. 3. روشxadها و یافته xadها

اهداف مورد تاکید مسئولین جدید دانشگاه و تشکیل نشستxadهای تخصصی پیرامون آموزشxadها، رشتهxadها و گرایشxadهای مورد نیاز صنایع جهت xadگیری واحدهای درسی مرتبط و مبانی آموزشی آنxadرا مبتنی بر نیازهای آتی دانشجویان تغییر داده و سیستمxadهای تشویقی و ابزارهای انگیزشیِ مراکز آموزشی را طوری طراحی میxadکند که دانشگاه را به سمت ارتباط با صنعت و کمک به حل مسائل اقتصادی کشور سوق داده و به این ترتیب خروجیxad های دانشگاهxad، اعم از نیروی انسانی و محصولات تجاریxad سازی شده در خدمت جامعه قرار گیرد.

امروزه حرکتxad بر محورهای کاربردیxad سازی آموزشxadها و اتخاذ سازوكارهاي مناسب جهت سوق دادن روند جاری فعالیتxadهای آموزشی به سمت کارآفرینی جزء راهبردهای مدیریت کلان دانشگاه محسوب میxadشود. در چنین فرایندی آنچه سرمایهxad گذاریxadها و تلاشxadهای بعمل آمده توسط مسئولین کشوری و دانشگاهی را ميتواند اثرگذار كند فراهم آوردن فضای مساعد جهت آگاهی xadبخشی عوامل آموزشی فعال آموزشکده xadها است. گسترش فضائی کلاسxadها، کارگاهxadها و آزمایشگاهxadها و اهتمام لازم جهت ارتقاء دستگاهxadها و تهیه مواد و تجهیزات ابزاری جدید ضرورتی است اجتنابxad ناپذیر اما دستxadیابی به سرآمدیِ مورد انتظار و تبدیل ورودیxadها به خروجیxadهای کارآفرین، فرایند عظیمی است که xadتحقق آن، مدلxadها و الگوهای مدیریتی کارا و اثربخشxadتری را میxadطلبد و عدم عنایت لازم و کافی به این مهم، جز تولید دیگربارهxad ی مدرکxad داران ناکارآمد، ره xadآوردِ دیگری به ارمغان نخواهد آورد. توليد دانشِ مهارت xadآفرین و تربيت نيروي مورد نياز بازار کار در سایهxad سار بهرهxad گیری از اسلوبxadهای مدیریتی و مدلxadهای آموزشی کارا، حاصل ميxadشود. بنابراين، براي قرارگرفتن در خطوط منتهی به مقاصد فوق لازم است شرايطي فراهم شود كه مراکز آموزشی با بهرهxadگیری از مولفهxad های موثر مدیریتی بتوانند دانشجویان را براي به كارگيري مهارتxadهای جديد و پذيرش مسئوليتxadهاي مورد نیاز پرورش دهند.

1. 4. فرصتxadها و پتانسیلxadها

امروزه حمایت اخیر مسئولین تراز اول مملکتی از دانشگاهxadهای صنعتxad یار و انباشت بالای نتایج اقدامات و تحقیقات پژوهشxadهای مرتبط با علم و صنعت و مدیریت در فضای مجازی فرصت مغتنمی برای دانشگاه فنی و حرفه xadای فراهم نموده است. این دانشگاه که در واقع افق وسیع ادامه تحصیلِ خیل مستعدان مهارتی هنرجویان است، در چنین شرائطی قادر خواهد بود محیط شکوفائی و بروز استعداد آنان را فراهم نماید و زمینهxad هائی ایجاد کند تا خروجیxadهای آن با کسب مهارتxadهای لازم و جذبهxad های ماندگار وارد مراکز تجاری و صنعتی کشور گردند. نیاز است فرصتxadها خوب شناخته شده و برنامهxad ها هدفمندتر شود. "جهت بخشی لازمه به فعالیتxadهای آموزشی روزمره" ، کوتاهترین و باصرفه xadترین راهبردی است که در این مقطع میxadتواند موثر واقع شود. چرا که: بنا به تجارب حرفهxadای بالای مدرسین و فرصتxadهای کارگاهی- آزمایشگاهی کافی بسهولت میxadتواند بصورت جهتxadدار هدایت شود؛ به دیگر سخن؛ در حالیکه پیشینه آموزشی ورودیxadهای دانشگاه را هنرآموزان هنرستانxadها تشکیل میxadدهد، زمینه اداری و تحصیلی همکاران و مدرسین این دانشگاه را تجارب عمیق آموزشی و مانوس بودن با انواع تخصصxadهای عملی و فنی و اداری پشتیبانی میxadکند. چنین پتانسیلی نه در ظرفیت سایر دانشگاهxadها و موسسات آموزش عالی دیگر میxadگنجد و نه جمیع امکانات سایر مراکز آموزشی، میxadتواند حائز مخرج کوچک کسری از صورت بزرگ دانشگاه فنی گردد.

1. 5. جایگاه کارآفرینی در مراکز دانشگاهی

ویژگی غالب هر نظام آموزشی، در عنوان و نام نسل آن نظام ظاهر میxadشود. در این دسته بندی، دانشگاههای نسل اول با عنوان دانشگاههای آموزشی، دانشگاههای نسل دوم دانشگاه های پژوهشی-آموزشی و دانشگاههای نسل سوم دانشگاههای کارآفرین و با توانایی خلق فناوری تعریف میشوند؛ برایند کلی نظام آموزشی کشور در سنوات اخیر، نسل دومی بودن را نشان میxadدهد و سعی دارد هردو رویکرد آموزشی و پژوهشی را همزمان داشته باشد اما در زمینه کیفیت و تعداد پژوهشxadها و توانایی کارآفرینی معضلات زیادی وجود دارد. یکی از آسیبهای ارتباط صنعت و دانشگاه این است که این ارتباط بیشتر در دانشگاههای نسل سوم(دانشگاههای کارآفرین) صورت میگیرد و معنای واقعی پیدا میکند، هر چند دانشگاههای آموزشی و پژوهشی(دانشگاه های نسل دوم) ارتباطاتی با صنعت دارند و در این نظام دانشگاهxadها باید دانشجویان را با هدف ورود به صنعت تربیت xadنمایند تا به صنعت وارد شوند اما نه به معنای وسیع کلمه که امروز در دنیا درباره ارتباط صنعت و دانشگاه مطرح میشود. یکی از حلقهxadهای مفقوده خلاء ارتباط دانشگاه با صنعت؛ فارغ از ویژگیxadهای صنعت کشوربه درون نظام آموزشی برمیxadگردد[سایت خانه ملت، 1393]. آنچه که در توان دانشگاه فنی میxadتواند ظهور و بروز یابد آن است که بسترهائی در مراکز تابعه دانشگاه فراهم شود که مراحل رشد و نزدیکی به صنعت امکان پذیر باشد. فرصتxadهائی برای تجربه کردن علم در عمل اتفاق افتد و پژوهشxadهائی که بتواند در صنعت کشور مثمر ثمر واقع شود به منصهxadی ظهور برسد. جهت رسیدن به چنین سطحی نیاز است مولفهxad های مرتبط با مقوله کارآفرینی از سطح یک واحد درسی به نظام پژوهشی کارآفرین گسترش یابد تا در بطن چنین نظامی پویائی مورد نظر اتفاق افتد.

1. 6. سازوکارهای لازم جهت اثربخش سازی مولفهxad های کارآفرینی در دانشگاه فنی و حرفه xadای
2. بسیج پتانسیلxadهای آموزشکده به سمت جا افتادن فرهنگ کارآفرینی؛
3. کارآمدسازی آموزش در بستر پژوهش و واقع شدن برنامهxadهای آموزشی در دل پژوهش بطوریکه خروجیxadهای فرایند پژوهش بصورت هدفمند در خدمت آموزش قرار گیرد؛ از جمله اینکه در یادگیری زمینه xadهائی فراهم شود تا مولفهxad های مطرح در آموزش الکترونیکی و ارجاع به فضای مجازی، پرسش، تفکر، کاوشگری، آزمایش و پژوهش بتوانند نقش خود را ايفا کنند تا دانشجو به توانمندي عملی و مهارتی، تفسیر و قضاوت و پیدایش دیدگاه مقتضی دست یافته و بتواند به حل مشکلات عینی پرداخته و از راه حلxadهای عملی استفاده کند.
4. جهت دهی ساختار مطالعاتی افراد علاقمند به سمت کارآفرینی با مراحلی چون: تمركز مقدماتي(جلب توجه مخاطبان)، شخصي كردن(پيوند محتواي دروس با آینده شغلی مخاطبين)، درگير كردن(شركت فعال و هدفمند) ، تقويت و ارايه بازخورد، انتظارات بازدهي، باورهاي كارآمدي فردي، ظهور و بروز علایق و استعدادهای کارآفرین
5. در راستای پیشرفت تحصیلی مشتری محورکردن علم و اخذ پول از صنعت، جامعه و مشتری،
6. برقراری ارتباطxadکاری گسترده با مراکز رشد و پارکxadهای علم و فناوری؛
7. جهت xadدهی واحدهای درسی متناسب ( مانند دروس کارگاهی و آزمایشگاهی، کارآموزی، اصول سرپرستی، واحدهای انتخابی هر رشته) به سمت پژوهشxadهای کاربردی در زمینه گرهxad زدن محتواهای آموزشی این دروس با صنایع از جمله منایع و سرفصلxadهای آموزشی چنین دروسی محصولات تحقیقی با محوریت تجزبه و تحلیل و ترکیب دادهها با هدف نوآوری و در راستای کارآفرینی باشد ( سایت آفریدمان، 1393)
8. 7. چالشxadهای عمده:

- شفاف نبودن حوزه فعالیت اعضای درگیر در فرایندهای آموزشی؛

- عدم تناسب برنامهxadریزیxadهای آموزشی جاری با رسالت دانشگاه؛

- روزمره سالاری، مقاومت ( حداقل عدم تمایل) در پذیرش هر گونه طرح، ایده، مدل و الگوهای منجر به تغییر و تحول.

1. 8. بحث

xadامروزه تحقق راهبردهای کلان مدیریت آموزشی، از طریق استقرار جایگاه شایسته جمیع افراد موثر و اتخاذ سازوکارهای نوین مدیریتی میسر است تا " روند راهxadیابی نتایج پژوهشxadها به سطوح عملکردهای مطلوب آموزشی" بهxad سهولت بتواند در دسترس عوامل و مجریان برنامهxad ها قرار گیرد. شایستهxad سالاری همراه با کاربست ابزارهای مدیریت موثر آموزش [افتخاری و همکاران؛ 1387] درحصول الگوی مطلوب نقش سازندهxadای دارد. نظر به اهمیت مدیریت اولین چالش مطرح شده( شفاف نبودن حدود فعالیتxadها) و طراحی الگوی سازمانی مناسب، عموم افراد موثر در هر مرکز آموزشی را میxadتوان در سه دسته سازماندهی کرد: عوامل اداری و اجرائی، مدرسین و دانشجویان ( طرح1) . هر دسته دارای حوزه اختیارات و وظائف و چارچوب فعالیت بدیهی و مشخص است.

افراد موثر در آموزش:

• عوامل اداری و اجرائی :

- تدارک محیط مناسب آموزشی و کارگاهی و بستر لازم برای پیشرفت دانشگاه

- تنظیم برنامه های هفتگی و امتحانی

• اساتید، مدرسین و مربیان:

- علم و مهارت آموزی

- معرفت و ایده پروری

• دانشجویان:

- آموزش و یادگیری

- کسب مهارتهای حرفه ای و سبک زندگی سالم

طرح 1. دستهxadهای اصلی هر مرکز آموزشی

8-1. عوامل اداری و اجرائی :

8-1-1. حوزه کاری: با توجه بهxad اینکه کلیه زمینه xadسازیxadهای مربوط به آموزش دانشجویان از ثبتxadنام، انتخاب واحد و تدارک ملزومات آموزشی گرفته تا اخذ مدرک تحصیلی، در حوزه کاری عوامل اجرائی و اداری اعم از رئیس، معاونتxadها و کارشناسان است، محدوده کاری آنان بطور خلاصه با عبارت " تدارک الزامات" مشخص میxadگردد.

8-1-2. موانع: برخی آسیبxadها و مشکلات، مانع دستیابی به راهبردهای فوق میxadگردد. فعالان اداری-آموزشی در برخی موارد بر اساس همان رویکردهای قبلی( که مع الاسف به حالت نهادینه درآمده)، مشغول خدمت هستند. تمایل به ادامه وضع قبلی و عدم وجود بسترهای تحولxadبخش لازم جهت دستxadیابی به یک "نگرش علمی مطلوب" ، کیفیت آموزشxadهای دانشگاهی را آنچنان متلاشی نموده که برای حیات دیگربارهxadی آن به "حاکمیت رویکردهای ارزشxadxad مدار سازمانی" نیازی اساسی احساس میxadشود. موضوعات عمده مبتلابه اعضای این دسته عمدتا ناآشنائی آنان با حوزه کاریxadشان نیست بلکه گرفتار شدن در دامن برنامهxadهای روزمره و "عدم تدارک فرصت آشنائی کوتاه حتی با مفاهیم ابتدائی فرهنگ سازمانی" باعث گردیده ضرورت دستxadیابی به یک دیدگاه دانشگاهی شایسته، احساس نشود.

8-1-3. راهبرد: افراد تلاشگر این دسته کافی است یکی از کلیدواژهxadهای مرتبط را در یکی از سایتxadهای جستجو وارد نمایند دنیائی از اطلاعات و مقالات بسیار مفید کاربردی در هر سطح مورد نیاز از مبتدی گرفته تا سطوح بین المللی با عبارات ساده و قابل فهم با گسترهxadی وسیعی از مفاهیم "مدیریت و فرهنگ سازمانی" را در اختیار مخاطب قرار میدهد. جهت فراهم شدن فرصتی برای دستیابی به چنین راهبرد سهل الوصول، انتقال آموزه xadهای ضروری و کاربست سازمانی آن، آمیزهxad ی بهینهxad ای از رویکردهای مدیریتی کارا میxadتواند توان لازم جهت عبور موفق از چنین موانعی را فراهم نماید.

8-2. دسته اساتید و مدرسین: نظر به نقش بیxad بدیل اساتید و مدرسان، بواسطه نفوذ معنوی و درگیری تنگاتنگ با دانشجویان، رسالت اصلی علم و مهارتxadآموزی، بسترسازی لازم جهت کاربینی، کارورزی، کارآموزی و در نهایت کارآفرینی، معرفت افزائی، ایده xadپروری، هدایت و باروری؛ در کارویژه این دسته میxadگنجد. قویxadترین شیوهxad نامه xadها، به xadروز ترین سرفصلxadها و غنی xadترین محتواهای آموزشی، موثرترین راهبردها و پیشرفته xadترین متد مدیریتی بدون تایید، تصدیق و بکارگیری آنها توسط مدرسین، محکوم به ضایع شدن است. از طریق تلاشxadها و دغدغهxadهای مدرسین است که جریان یادگیری در گسترهxadی وسیعی به کرانه آینده تحصیلی، شغلی و سرنوشت کلیه دانشجویان معنی و مفهوم پیدا میxadکند. پرواضح است آموزش در قالبxadهای قبلی و سنتی نمیxadتواند راهبرد موثری جهت تحقق اهداف دانشگاه باشد. نیاز است متناسب با ادبیات روز دنیا ، مقتضیات و مطالبات اجتماعی- فرهنگی کشور و جو پذیرشی دانشجویان، شیوه بهینه آموزش را اتخاذ نموده و فضائی متناسب با نیازهای علمی و مهارتی دانشجویان طراحی نمود. "حفظ و ارتقاء روحیه و انگیزه مدرسین" ، راهبردیxadترین فرایند مدیریتی است که در شرائط کنونی میxadتواند موثر واقع شود.

8-2-1. موانع

آنچه که امروزه در كلاسxadهاي درس میxadگذرد عمدتا ارائه تکراری محتواهای درسی در قالب همان سرفصلxadهای قدیمی است با محوریت نمره و مدرکxad گرائی و مع الاسف دستیابی به مهارتxadهای ضروری حرفه xadای برای ارائه آموزشxadهای مورد نیاز دانشجویان در "دستورِکارِ برنامه xadها و تصمیمات مدیرتی"، جایگاهی ندارد. عوامل متعدد باعث گردیده رسالت سازمانی این دسته، که همانا منطبق کردن آموزش با پژوهش در راستای اهداف موکد دانشگاه است کاملا به حاشیه راندهxadشود و اگر انگیزهxad ای هم کارساز باشد آنچنان کوبیدهxad میxadشود که دیگر جسارت عرضهxad اندام پیدا نکند. زماني كه بحث آموزش و تربيت مطرح ميxadشود هدف غائی، کمالxadیابی و هدايت عموم دانشجويان است و دستیابی به این مهم با آموزشِ در بسترِ پژوهش با تدابیر مدیریتی و فضای فرهنگی مساعد میسر است. " بسترها و راهبردهائی لازم است که طی آن مدرسین بتوانند رسالت خود را ایفا نموده و در ابعاد مختلف عموم دانشجويان را هدايت كنند". از دیگرسو، يكي از ويژگيxadهای جهان امروز پيشرفت سرسام آور علوم و فنون و اطلاعات است. علوم و فنوني كه جوامع ناچارند از نتايج آن بهرهمند شوند. کلاسxadهای درس بهترين محل براي بكارگيري نتايج حاصل از پيشرفتها است. در حالیکه فاصله زیادی بين فضای آموزشی و اين پيشرفتها وجود دارد و فرصتxadها در حال از بین رفتن.

8-2-2. راهبردهای مقتضی: با عنایت به نقش تاثیرگذار این دسته و نظر به ارتباط تجربه زیسته حرفهxadای نویسنده با ابزارهای لازم در بهره xadبرداری از فرصتxadها، محوریت اصلی مقاله به تشریح راهبردهای آموزشی تخصیص یافته و موثر واقع شدن آن منوط به کیفیت مدیریت حین فرایندهای اداری، کارگزینی و اجرائی است. دستيابي به نتايج بهتر و بزرگتر از آنچه را كه یک مدير یا مدرس بهتنهايي ميxadتواند بهدست آورد با تعاملات و ارتباطxadهای اثربخش میسر است. بسترسازی جهت برقراری ارتباط موثر در هر فرصت مانند جلسات، برخوردهای اتفاقی و نشستxadهای عادی و خودمانی. زمینه xadسازی در جهت بخشی موضوعات مورد علاقه و نیاز مدرسین به سمت کارآفرینی. چنانچه همکاران در محیطxadهائی كاركنند كه بتوانند براحتی انديشهxad هاي خود را مطرح سازند، راهبردهای مفیدی عاید میxadشود. گرچه ممكن است برخي لغزشxadها روي دهد ولي با تدابیر مدیریتی سرجمع تلاشxadها میxadتواند منجر به اثربخشی فرصتxadها گردد. برای اثربخشی فرصتxadها، همxad افزائی و همگرائی در برنامهxad ریزیxadها، ایجاد سیستم بهرهوری فکری – بارش مغزی و تصمیمگیری در موقعیت ، ایجاد فرهنگ مشورت، مدیریت دانش و تسری دغدغهxadهای کاری هم حرفهxadایxadهای قابل دسترس در فضای مجازی و حقیقی جهت اتخاذ راهبرد مقتضی، طراحی ساختار تشکیلاتی و سازوکار متناسب با اهداف، به کار گرفتن نظرات اثرگذار و تجارب و تلاش برای پیگیری و اجرای مصوبات، قرار دادن تمرکز فکری و فعالیتهای عملی همدیگر در جهت اطمينان يافتن از کاربردي بودن آموزشxadها، بسترسازی محيط کاري براي پشتيباني از بکارگيري مهارتxadهاي جديد، حفظ و نگهداري از نتايج يادگيري موجب دستیابی به" قدرت بالای حل نظامxad مند تنگناها و معضلات آموزشی" گردیده، با موفقیت در مدیریت ریز موارد و راهبردهای مطرح در ادامه مقاله، چشم اندازهای مطلوب دستیابی به اهداف محقق میxadشود.

منابع درسی و مدیریت آن: در دروس گوناگون رشته xadهاي مختلف دانشگاه فنی ، معمولا كمتر منبع علمي ميتوان يافت كه انطباق كامل با سرفصلxadهاي مصوب ( حتی سرفصلxadهای قدیمی) داشته باشد و در صورت موجود بودن هم با عنايت به تاريخ گذشته بودن آنها و تغییر سریع ادبیات فنی ، با توانمنديxadها و نيازهاي روز دانشجويان تناسب قابل قبولی ندارند بنابراين نقش مديريت علمي كلاس درس، بهره مندی مقتضی از شیوهxadهای مختلف آموزش الکترونیکی و استفاده موضوعي و بهره برداری ارجاعی از منابع حقيقي و مجازي بسيار پراهميت ميشود تلاش موثر براي بهرهمندي از منابعي با محتواي غني را میxadطلبد.

ملاکxadهای انتخاب منبع: تطابق با سرفصلxadها ؛ استاندارد بودن؛ دقت و اعتبار ؛ كيفيت؛ امكان لازم جهت تشخيص و تصحیح اشتباهات؛ سودمندي؛ كفايت؛ ارتباط با دروس دیگر؛ پاسخ به نيازهاي دانشجویان؛ ثبات محتوا و روش؛ انسجام و ثبات دروني؛ وضوح و روشني؛ در راستای اهداف دانشگاه بودن ؛ تازگي و به روز بودن؛ توازن؛ سازماندهی اطلاعات جهت بازیابی ؛ اجتناب از بروز اختلال در امر تدريس ازطريق پيش بيني مشكلاتي كه دانشجویان با آن مواجه مي شوند.

بهره برداری از سطوح مختلف آموزش الکترونیکی: در جهان امروز شیوه های نوین آموزش الکترونیکی، در واقع انقلابی بزرگ در کیفیت آموزشxadها بوجود آمده است. آموزش الکترونیکی تجربهxadای جهانی است که در بیست سال اخیر سیاستهای عملیاتی آن به صورت قوانین مدون در آمده بنابراین استفاده از این تجربیات و قوانین بسیار مفید است. تبیین راهبرد مناسب و هدفمند در فضای مجازی برای دانشجویان و بستر سازی لازم جهت بهرهxad برداری صحیح از امکانات گسترده حوزه دیجیتال رویکردی است اجتناب ناپذیر. امروزه توسعهxadیافتگی این بخش به قدری پیشرفت داشته که برای رسیدن به آن زمان زیادی لازم است اما می توان با جهت دهی به فعالیتxadها روند دستیابی به اهداف را تسریع کرد. اگر دانایی را عین توانائی بدانیم ، جوامعی به توانایی و خود باوری خواهند رسید که زیر ساخت مناسبی را برای سیستمxadهای آموزشی خود انتخاب و بر همین اساس حرکات هدفمند و سیستماتیک آموزشی را با تأکید بر عناصر متفاوت موجود در یک سیستم آموزشی، آغاز نمایند. آموزش های الکترونیکی فرصت مناسبی بوجود آورده تا قادر باشند آموزش های فراگیر و مبتنی بر آخرین فنxadآوری های موجود آغاز نمایند. تجارب بدست آمده از آموزشxadهای الکترونیکی بمراتب گسترده تر از تجارب آموزشی بدست آمده در یک کلاس درس سنتی است. آهنگ فراگیری در سیستم های آموزشی الکترونیکی از یک روند مشخص و سیستماتیک تبعیت کرده و مخاطبان خود را با هر نوع سلیقه و گرایش بسرعت جذب می نماید. آموزش های الکترونیکی رمز موفقیت خود را در شیوه ارائه، نوع محتویات و توزیع (عرضه) مناسب می دانند. در آموزش های الکترونیکی از اغلب مسائل موجود در آموزش های سنتی نظیر: سخنرانی های یکطرفه ، تعامل و ارتباط ضعیف با فراگیران، اجتناب می گردد. با استفاده از نرم افزارهای مربوط به سیستم های آموزش الکترونیکی می توان بسرعت محیط های آموزشی مؤثر و کارآ را با بهره گیری از عناصر متفاوت آموزشی ایجاد کرد. ارجاع دانشجو به پایگاهxadهای دانش، تالارهای گفتگوی مجازی، آموزش نامتقارن ( خودآموزی دانشجومحور با CD، اینترنت و ...) . در صورت ضرورت و تشخیص میxadتوان به همراه آموزشxadهای الکترونیکی از برخی روش های سنتی نیز استفاده کرد[شبکه اینترنتی آفتاب، 1393]

ارزيابي اثربخشي آموزش يعني اينكه تاحدودي تعيين كنيم آموزشxadهاي انجام شده تاچه حد در ايجاد نگرش لازم و مهارتxadهاي موردنياز آتی دانشجویان مفید واقع شده است. تعيين نتايج قابل مشاهده در اثر آموزشxadهاي اجراشده، تعيين ميزان انطباق رفتار با انتظارات، تعيين ميزان تواناييxad هاي ايجادشده در دانشجویان جهت دستيابي به اهداف.

ارزشxadیابی

کنترل کیفیت ارزشيابيها از راهبردهای کلیدی مدیریت گروهxadهای آموزشی است و هدایت فعالیتxadها در مسیر درست با ارزشیابی مطلوب امکان پذیر است. طراحی ارزشيابي با محوریت کارآفرینی نفش اساسی در جهت بخشی آموزشxadها دارد . تدریس قوی با ارزشيابي ضعيف باعث هدررفتن زحمات بعمل آمده میxadشود. سرمايهگذاري گروهxadهای آموزشی در اين زمينه از اهم موضوعات است. ارزشيابي، محصول آموزش و نوعي يادگيري است و اگر دانشجويي كه درس خوانده احساس كند در راستاي ارزشيابي زحماتش به هدر نرفته و با آن كه درس نخوانده واقعا تفاوت وجود دارد عدالت بهتري برقرار خواهد شد و انگيزه بيشتري در آنان بوجود خواهد آمد. حفظ ابهت برنامه و ارزشيابي اهميت بالائي دارد ، اگر مدرس آمادگي كافي نداشته باشد، و تنظيم شفاف سؤالات، زمان مناسب، تايپ سوالات و همچنين گويايي مطالب رعايت نشود قطعاً دانشجو متضرر خواهد شد.

لحاظ میزان تمرکز دانشجو سرکلاس، سطح فعاليتxadهاي خارج کلاس، رویکرد کارآفرین محوری دانشجو در طول ترم در نمره نهائی؛ اثربخشی آموزش را بدنبال خواهد داشت. امروزه در مراكز آموزشي مهم دنيا، شيوهي «پرونده فعاليت دانشجويي» جاي آزمونxadهای قبلی را گرفته و به اين ترتيب آزمونهاي سنتي جايگاه خود را از دست دادهxadاند. بدیهی است چنانچه دانشجو با حضور بی xadتفاوت و صرفاً با تكيه بر حافظهي شب امتحانی و طی یک آزمون دروس را پاس کند، بر مشکلات ناگوار جامعه فارغ التحصیل کنونی خواهد افزوده خواهد شد . اگر قبولی در واحد درسی با شرط حداقلی حضور فعال در برنامهxad ها و بهره بردن از آموزشxadها امکان پذیر باشد اهرم نمره اثرگذارترین مولفه جهت بخش، خواهد بود. " در میان انواع ارزشیابیxadها ، ارزشیابی عملکردی یا ارزشیابی مبتنی بر عملکرد میxadتواند متناسب با سرلوحه کارآفرین محوری دانشگاه فنی میxadباشد" .

ارزشیابی عملکردی یا ارزشیابی مبتنی بر عملکرد فعالیت محور

این روش مستلزم قضاوت در باره مجموعهxadای از فعالیتxadهای دانشجو در بازه نیمسال تحصیلی است تا دانش، مهارتxadها و عادتxadهای کاری را به گونه xadای معنادار در انجام تکالیف به کار ببرد. مراحل بکار گیری آزمونxadهای مبتنی بر عملکرد به شرح زیر است:

الف) تعیین هدف از آزمون مبتنی بر عملکرد: برای سازماندهی آزمونی خوب، باید هدف آنرا بطور شفاف تعیین کرد. از این طریق میxadتوان در باره نوع تکلیف یا فعالیتی که برای آزمون مناسبند، تصمیم گرفت.

ب) انتخاب تکلیف یا فعالیت: تکلیف یا فعالیت باید برای دانشجو روشن و به دور از ابهام، برانگیزنده، چالشxadانگیز و در عین حال قابل دستیابی و اجرا باشد. به این معنا که دانشجو با کوشش و تلاش بتواند از عهده xadی انجام آن برآید. به این منظور باید عواملی مانند زمان مورد نیاز برای انجام تکالیف، در دسترس بودن منابع و امکانات ، چگونگی کسب اطلاعات مورد نیاز و کیفیت عملکرد دانشجو مورد توجه قرار گیرد.

ج) تعریف ملاکxadهای موفقیت: بعد از تعیین تکلیف یا فعالیت، نیاز است ملاکxadهائی را که نشان دهندهxadی موفقیت دانشجو در انجام تکالیف یا فعالیت مورد نظر است، تعیین کرد. به این منظور:

1. عملکرد مورد سنجش را باید بطور شفاف تعریف کرد؛
2. جنبهxad های مهم عملکرد یا بازده کار را فهرست کرد؛
3. ملاکxadها را باید طوری تعیین کرد که قابل مشاهده باشد؛
4. از همxadفکری سایر دانشجویان استفاده کرد؛
5. از کاربرد کلمات مبهم و گنگ خودداری کرد؛
6. ملاکxadها را بر پایهxadی ترتیب مشاهدهxadی آنها تنظیم کرد.

د) تهیه مقیاس درجهxad بندی عملکرد: برخلاف روشxadهای مرسوم، آزمونxadهای مبتنی بر عملکرد بازپاسخ است یعنی پاسخ قالبی ندارد؛ بلکه میزان موفقیت دانشجو را در انجام تکالیف نشان میxadدهند. به این منظور بهرهxadمندی از مقیاس درجه بندی عملکرد کمک زیادی میxadکند. دانشجودر چه سطحی توانسته از عهدهxadی انجام تکالیف برآید.

. آزمونxadهای کتبی عملکردی: این آزمونxadها در ظاهر به روش آزمونxadهای کتبی سنتی اجرا میشود. اما هدف و آنچه که سنجیده میشود صرفا“ دانش نیست، بازده و محصول یادگیری و یا مراحل انجام و فرایند ظهور و بروز عملکرد ارزیابی میگردد. برای مثال وقتی از دانشجو میخواهیم که یک مدل خیاطی را با قلم و کاغذ طراحی کند، یک نقشه فرضی از آنچه که به او گفته میشود بکشد، یک مدار الکتریکی با خصوصیات معین رسم نماید، یک نوع نمودار آماری مناسب برای دادههای ارائه شده رسم نماید و… در پی سنجش ترکیبی از دانش و آگاهی از یک طرف و مهارت و تسلط فرد به موضوع از طرف دیگر هستیم.

آزمونxadهای عملکردی شناسایی: در این روش دانشجو از طریق شناسایی عیب و اشکال وسیله، توانایی و مهارت عملی خود را آشکار میسازد. این شناسایی ممکن است از طریق گوش دادن به صدای وسیله و تشخیص عیب آن، مشاهده و رؤیت یک نقشه، طرح یا وسیله و تعیین نقص و کاستی آن در صورتی که گویا و شاهد و برگرفته از موقعیتهای عملی، سوال شفاهی در مورد علت برخی اقدامات در حین اجراء ، همگی بیانگر آزمون عملی شناسایی یا تشخیص است.

سنجش عملکرد در موقعیتهای شبیهسازی شده : معمولاً در موقعیتهای آموزشی که احتمال خطر و آسیب جسمی برای فراگیر وجود دارد، وسایل و تجهیزات مورد نظر به تعداد کافی موجود نیست و یا گران قیمت و کمیاب میباشد، نحوه اجرا و فرایند تولید محصول یا فرآورده هدف آموزش و یادگیری است بجای استفاده از موقعیت واقعی از شرایط تصنعی و شبیهسازی شده استفاده میگردد. این موقعیتxadها هم برای آموزش و هم برای سنجش بکار میرود اهمیت این روش برای آموزش و سنجش مهارتxadهای خاص در موقعیتxadهای ویژه است، مانند اقدام در حوادث و بلایای طبیعی سیل، زلزله و آتشسوزی، کمک به مصدومان وخیم در سوانح و… با تدارک موقعیت مشابه، مهارت و توانایی افراد ارتقا یافته یا سنجیده میشود.

. آزمون عملکرد نمونه کار: شبیهترین روش به موقعیت واقعی در زندگی طبیعی افراد، روش نمونه کار است. برای مثال برخلاف روش شبیهسازی که در یک اتومبیل غیرواقعی و شرایط تصنعی رانندگی صورت میگیرد و هدف شناسایی اجزاء اتومبیل و هماهنگی بدن با وسایل است، در روش نمونه کار، فرد مسیری را واقعاً رانندگی میکند و دانش و مهارت خود را در زمینه راندن اتومبیل بطور واقعی نشان میدهد. تعمیر موتور خراب یک اتومبیل به نحوی که پس از تعمیر بدون نقص کار کند، انجام سیمکشی واقعی برق، ترجمه کردن یک متن واقعی انگلیسی به فارسی (یا برعکس)، انجام کامل آزمایش و رسیدن به نتایج، مثالxadهای این روش است.

8-2-3. موارد قابل اجرا توسط مدیر گروهxadهای آموزشی

1- تشکیل و اداره جلسات گروه و نظارت بر اجرای آئین نامه داخلی گروه ؛

2- ارائه گزارش گروه به شورای آموزشی، پژوهشی و انعکاس مصوبات شورا به گروه ؛

3- پیگیری و نظارت کارهای محوله به هر یک از اعضاء گروه ؛

4- ایجاد هماهنگی و تبادل نظر با دیگرگروه xadهای آموزشی وسایر مراکز در رشته مربوطه و در صورت لزوم پیشنهاد تشکیل جلسات مشترک گروههای آموزشی از طریق شورای آموزش و پژوهشی ؛

5- تامین مدرس جهت دروس رشته مربوطه ؛

6- ارائه برنامه درسی مدرسین به واحد آموزش جهت برنامهxadریزی نیمسال بعد ؛

7- آگاهی از فعالیتxadهای مدرسین رشته مربوطه و نگهداری آنها در پرونده مربوط به فعالیتهای آموزشی گروه تا در صورت لزوم در جلسات گروه مورد استفاده یا بحث قرار گیرد ؛

8- بررسی عناوین سرفصلهای مصوب و مطالعه دروس پیش نیاز و هم نیاز آن و اهتمام در برقراری ارتباط لازم بین مفاهیم آنها به منظور ایجاد هماهنگی بین مدرسین مربوطه ؛

9- استخراج نظرات و دیدگاهxadهای مدرسین هر درس در خصوص محتویات سرفصل ، نحوه و مراحل اجرا ، پیشنهادات لازم جهت اصلاح یا تغییرات

10- همکاری مقتضی با واحد کتابخانه و تکنولوژی آموزشی جهت بهره xadمندی مدرسین و دانشجویان، استخراج آمار منابع در دسترس و مشخص نمودن کمبودها و ارائه پیشنهادات مقتضی؛

11- بررسی منابع مورد استفاده و کیفیت و نحوه بهره برداری مدرس مربوطه و میزان توانائی بهره مندی از آنها در فضای کلاس

12- بررسی کارائی درونی سیستم ( سطح علمی ، ریزنمرات ، درصد قبولی و ... )

13- بررسی کیفیت سوالات امتحانی ، نحوه برگزاری آزمونهای دروس کتبی و عملی و ریزنمرات و سنجش هر درس و ... و میزان تطابق با اهداف دانشگاه منبع ؛

14- استخراج ملزومات، مواد و وسایل مورد استفاده هر درس و میزان انحراف آن از استانداردها و مشخص نمودن کمبودها و ارائه درخواستهای مربوطه ؛

15- شناسائی و جمع آوری اطلاعات، سوابق و تجارب مثبته کلیه مدرسین و افراد ذیصلاح موثر در گروه ( برای هر درس ، حداقل 3 گزینه مرتبط با توانمندی بهره مندی از رویکردهای آموزشی مدرس جهت استناد در داوریxadها و بهره برداری عنداللزوم در امر تدریس و مشاوره در گروه ، کارشناسی شیوه های عینی مورد استفاده، به منظور احراز مهارت بالای در آموزش اهداف ریز و جزئی و اتخاذ کار شیوه دقیق بهرهxadمندی از امکانات و وسائل آموزشی بالفعل و بالقوه آموزشکده ( مخصوصا دروسی که نیاز به آموزش مهارتهای عملی دارند ( و در چنین دروسی آنچه اساس است آنست که سرفصلها طوری اجرا شوند که اهداف دانشگاه تامین گردد).

16- ایجاد هماهنگی لازم با استادان راهنما

17 - بررسی منابع معرفیxad شده توسط مدرسین گروه و ارائه آنها به شورای آموزشی و پژوهشی مرکز ؛

18- ایجاد هماهنگی لازم برای ارزشیابی صحیح پایانی دروس مربوطه ؛

19- ایجاد هماهنگی لازم در گروه برای همکاری در مسابقات علمی- فرهنگی – هنری ؛

20- ایجاد هماهنگی با شورای آموزش و پژوهش جهت آگاهی به موقع مدرسین گروه از برگزاری جلسات ؛

21- شرکت در جلسات شورای آموزشی و پژوهشی مرکز ؛

22- درخواست تشویق یا تذکر به موقع به مدرسین از شورای آموزشی و پژوهشی با ذکر دلیل.

8-2-4. موارد قابل اجرا توسط مدرسین راهنما

1. ارائه دفتر راهنمای تحصیلی به دانشجویان در هنگام ثبت نام در بدو ورود به دانشگاه ؛
2. آگاه ساختن دانشجویان نسبت به جزئیات برنامه های آموزشی ، مقررات آموزشی مربوط به انتخاب و حذف واحدهای درسی ، حضور وغیاب ، شرائط ادامه تحصیل ، ترک تحصیل ، مقررات انضباطی و نیز چگونگی استفاده از امکانات رفاهی از قبیل خوابگاه ، کمک هزینه ، وام مسکن و ....
3. اعلام حضور خود در آموزشکده با هماهنگی گروه آموزشی جهت راهنمائی دانشجویان ؛
4. داشتن آگاهی کافی از جدول ترم بندی دروس و آخرین تغییرات مربوطه ؛
5. تایید برگ انتخاب واحد دانشجویان با رعایت مقررات آموزشی ؛
6. ارزیابی وضعیت تحصیلی دانشجویان در آخر هر نیمسال و راهنمائی تحصیلی آنان بر اساس نتایج ارزیابی و رعایت دروس پیشxadنیاز و هم نیاز ؛
7. شناسائی دانشجویان از نظر پیشرفت تحصیلی و شایستگیxadها و یا موارد خاص و مشکلات آنان و در صورت لزوم معرفی به مراجع ذیصلاح جهت تشویق و یا حل مشکلات.

8-3. دانشجویان: بلاشک اصلیxadترین وظیفه دانشجویان، آموزش و تعلیم و فراگیری آموزه xadهاست که در طرح 1 ، تحت عنوان کلی "آموزش" مشخص گردیدهxadاست. دانشجویان، ذینفع اصلی و مستحق واقعی بهرهxadمندی از نتایج کلیه فعالیتxadهای مراکز آموزشی هستند.

8-3-1. موانع پیشرفت دانشجویان: طبیعتا تبعات موارد مطرح در موانع و آسیبxadهای مطرح شده در دستهxadهای عوامل اداری و اجرائی و مدرسان دامنxadگیر دانشجویان میxadگردد، از طرفیسیطره رسانهxadها بر ابعاد مختلف زندگی و سبک زندگی مجازی و اوضاع حاکم بر فرهنگ جامعه اعم از محیطxadهای آموزشی و غیره شرائط ناشایستی را دامن زده و مع الاسف در حال گسترش است. زدودن آسیبxadهای ناشی از موارد فوق تدابیر گسترده ی مدیریتی از جنس مدیریت جهادی را میxadطلبد. آگاهی بخشی عمومی، اتخاذ تدابیر هوشمند لازم از جمله راهبردهای موثر هستند. تحقق هر کدام از این رویکردها مستلزم اتخاذ روحیه جدی در فرصتxadهای بدست آمده و پشتیبانیxadهای لازمه است. محیطxadهای آموزشی-تربیتی، جمعی و رسانهxadای صحنه اصلی تعامل و تبادل دادهxadهای متنوع و شاخصxadهای هویتxadساز و هویت سوز است. در جریان برنامه xadها و گفت و شنودهای روزمره است که اعتقادها، باورها و ایمانxadها شکل میxadگیرند و یا رنگ میxadبازند. درک جامع از فضای حاکم بر این محیطxadها و فرایندها و مدیریت آن مهمxadترین عامل اثربخشxadسازی راهکارهای تدبیرمحور است. ضروری است برای دانشجویان به هر صورت ممکن تاکیدگردد که هدف از تحصیل، انجام فعالیت در مسیر کارآفرینی است و در هر فرصت، انتظارات و شایستگیxadهای مورد انتظار از آنان، تفهیم گردد.

9. خلاصه

امروزه شرائط جهانی و کشوری ایجاب میxadکند فرایندهای آموزشی با محوریت کارآفرینی برنامهxad ریزی نمایند. در چنین صحنهxadای هویت سازمانی دانشگاه فنی با خروجیxadهای کارآفرین شناخته خواهد شد. جهت بخشی لازمه به برنامه xadریزیxadهای آموزشی با شاخصxadهای کارآفرینی به همراه دیگر مولفه xadهای موثر عملیxad ترین راهبرد جهت تحقق چنین هدفی میxadباشد. نظر به اهمیت راهبردی تبدیل روزمرگی در مراکز آموزشی به کارآفرین محوری، در این مقاله تلاش گردید ضمن آمادهxad سازی ذهنی مخاطب جهت درک اهمیت جهانی و کشوری موضوع، با طرح الگوی سازمانی ضمن تفکیک حیطهxadهای عملیاتی در سه دسته عوامل اداری و اجرائی، مدرسین و دانشجویان، راهبردها و موانع دستیابی به اهداف دانشگاه مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. با عنایت به توان بالقوه گروهxadهای آموزشی و مدرسین در جهتxadدهی به فعالیتxadهای آموزشی در مسیر کارآفرینی فرصتxadها و موانع این دسته با جزئیات دقیقxadتر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و موارد قابل اجرا توسط مدیر گروهxadها و اساتید راهنما مدون گردید.

منابع مورد استفاده

1. افتخاری و همکاران، اصغر( 1387)، قدرت نرم و سرمایه اجتماعی، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، تهران
2. سایت خانه ملت، 30 تیر1393، دسترسی: 19/7/93 icana.ir/Fa/News/259173 http://
3. سایت دانشگاه فنی و حرفه ای، دسترسی7/7/1393 www.tvu.ac.ir/
4. سایت شبکه اینترنتی آفتاب 1393. http://www.aftabir.com/articles/view/computer_inteet_infortmation_technology/computer_scienc
5. سنجش مبتنی بر عملکرد. شنبه بیست و یکم اسفند 1389 دسترسی: 18/7/1393 http://edugroup.blogfa.com/post-106.aspx
6. سایت مرکز کارآفرینی دانشگاه شاهد http://www.shahed.ac.ir/ec/SitePages/EtpActivities.aspx
7. سایت موسسه آفریدمان، معرفي نظام آموزشي پژوهش محور با رويكرد كارآفرينانه 1393، http://www.fekreno.org/articlefekreno/arfek665.htm

دانشگاه فنی - آموزشکده شهیدبهشتی ارومیه...